Δημιουργία ηλεκτρονικού βιβλίου

Τα ηλεκτρονικά βιβλία χρησιμοποιούνται ήδη στο χώρο της εκπαίδευσης. Το μέσο προβολής και ανάγνωσης τους, για τους περισσότερους εκπαιδευτικούς, είναι ο Η/Υ. Υπάρχει όμως κι ένα άλλο μέσο που χρησιμοποιείται για το σκοπό αυτό και προσεγγίζει καλύτερα την έννοια της ανάγνωσης ενός βιβλίου. Είναι ο ηλεκτρονικός αναγνώστης (Ebook Reader). Το συγκεκριμένο λογισμικό βοηθάει στη δημιουργία βιβλίων για την προβολή τους σε ηλεκτρονικούς αναγνώστες.

► Ηλεκτρονικός αναγνώστης

Ο ηλεκτρονικός αναγνώστης αποτελεί μια συσκευή παρόμοια με εκείνη της φορητής ταμπλέτας, αλλά απεικονίζει τα δεδομένα, όχι σε μια απλή οθόνη με φωτισμό από πίσω, αλλά σε μια ειδική επιφάνεια όπου υπάρχει ηλεκτρονικό μελάνι. Οι συσκευές αυτές δεν κουράζουν τα μάτια, ούτε απαιτούν κατανάλωση ενέργειας για την προβολή των σελίδων (μόνο για το γύρισμά τους). Το μελάνι τους μοιάζει αρκετά με εκείνο που χρησιμοποιείται στα κανονικά βιβλία και με μια πλήρη φόρτισή τους μπορούν να «γυρίσουν» ορισμένες χιλιάδες σελίδες ηλεκτρονικών βιβλίων. Οι περισσότεροι ηλεκτρονικοί αναγνώστες σήμερα προβάλλουν τα βιβλία στην επιφάνειά τους με μαύρο μελάνι. Όμως το τελευταίο διάστημα έχουν ενταθεί οι προσπάθειες για τη δημιουργία έγχρωμων ηλεκτρονικών μελανιών με τη χρήση ειδικών φίλτρων.

► Ηλεκτρονικό βιβλίο

Τα ηλεκτρονικά βιβλία είναι αρχεία συγκεκριμένων μορφών που προβάλλονται στο μέσο με ένα συγκεκριμένο τρόπο. Στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, με κανονικές φωτιζόμενες οθόνες, κυριαρχεί το πρότυπο της εταιρίας ADOBE, PDF (Portable Document Format). Από το 2008 το PDF έχει καθιερωθεί ως ένα ανοιχτό πρότυπο δημιουργίας και ανταλλαγής εγγράφων που μπορεί να υιοθετηθεί από ένα σύνολο εφαρμογών (από τους επεξεργαστές κειμένων μέχρι και τους πλοηγούς διαδικτύου για την αποθήκευση ιστοσελίδων).

Στους ηλεκτρονικούς αναγνώστες πραγματοποιείται η προβολή των PDF αρχείων αλλά δεν μπορεί να αποδοθεί πάντα, με σωστό τρόπο, το περιεχόμενο των συγκεκριμένων αρχείων. Η μορφοποίηση των αρχείων τύπου PDF δεν επιτρέπει την προσαρμογή του βιβλίου στην επιφάνεια του αναγνώστη με αποτέλεσμα να απαιτείται συχνά κύλιση των σελίδων προς διάφορες κατευθύνσεις, όπως και μεγέθυνση ή σμίκρυνση περιεχομένου. Έτσι για τους ηλεκτρονικούς αναγνώστες υιοθετήθηκαν άλλα πρότυπα, που προσφέρουν ευκολίες ανάγνωσης, με το κυριότερο απ` αυτά να είναι το ePUB.

Το πρότυπο ePUB δημιουργήθηκε από το Διεθνές Φόρουμ Ψηφιακών Εκδόσεων (IDPF), αντικατάστησε το πρότυπο Open e-book και σχεδιάστηκε ειδικά για να προσαρμόζει το περιεχόμενό του κάθε βιβλίου αυτόματα (reflow) σ` οποιοδήποτε μέγεθος επιφάνειας ηλεκτρονικού αναγνώστη (κι όχι μόνο).

► Κλείδωμα του βιβλίου

Η εταιρία Adobe δημιούργησε ένα σύστημα κλειδώματος (Adobe Content Server) των ηλεκτρονικών βιβλίων με σκοπό να προφυλάξει τα δικαιώματα των εκδοτών και των συγγραφέων από την αλόγιστη αντιγραφή αλλά και για την εμπορική αξιοποίηση του περιεχομένου των αρχείων. Η διαχείριση του συστήματος γίνεται με το λογισμικό Adobe Digital Editions που προσφέρεται δωρεάν στους χρήστες. Το συγκεκριμένο σύστημα αφορά τόσο το πρότυπο που δημιούργησε η ίδια εταιρία (PDF) όσο και το πρότυπο που χρησιμοποιούν οι ηλεκτρονικοί αναγνώστες (ePUB).

► Μετατροπές μεταξύ τύπων

Οι περισσότεροι συγγραφείς, που θέλουν να υιοθετήσουν  τη μορφή του ηλεκτρονικού βιβλίου για την προώθηση της εργασίας τους, προτιμούν να κάνουν μια γρήγορη αυτοματοποιημένη μετατροπή μεταξύ των τύπων-αρχείων. Αυτό δε φέρνει πάντα τα αναμενόμενα αποτελέσματα στην προβολή του περιεχομένου. Τα τεχνικά σφάλματα και οι αβλεψίες, σε μια αυτοματοποιημένη μετατροπή του βιβλίου, χαλάνε την εικόνα του περιεχομένου και προκαλούν την αγανάκτηση του αναγνώστη, ιδιαίτερα στους χρήστες των ηλεκτρονικών αναγνωστών. Για παράδειγμα στην παρακάτω εικόνα φαίνεται μια αβλεψία στον πίνακα των περιεχομένων ενός εμπορικού ηλεκτρονικού βιβλίου που οφείλεται πιθανόν σε μια αυτοματοποιημένη μετατροπή του συγκεκριμένου αρχείου από μια άλλη μορφή.

► Δημιουργία ePUB αρχείων

Οι συσκευές των ηλεκτρονικών αναγνωστών βελτιώνονται σταδιακά και υπάρχει εξέλιξη στην τεχνολογία τους. Τα περισσότερα ψηφιακά βιβλιοπωλεία διαθέτουν τα βιβλία τους, εκτός PDF, και σε ePUB αρχείων. Είναι ένα πρότυπο που έχει τα προσόντα για να κυριαρχήσει στο τομέα του ψηφιακού βιβλίου, ιδιαίτερα στους ηλεκτρονικούς αναγνώστες. Οποιοσδήποτε μπορεί να δημιουργήσει και να εκδώσει τα δικά του βιβλία, σ` αυτό το πρότυπο, χρησιμοποιώντας το δωρεάν και ανοιχτού κώδικα λογισμικό που παρουσιάζεται στο άρθρο. Είναι ένα λογισμικό που υποστηρίζεται από το Εργαστήρι Δημοτικού Σχολείου.

► Λειτουργία προγράμματος.

Λογισμικό με το οποίο μπορεί κάποιος να δημιουργήσει ένα βιβλίο για να το διαβάσει σε συσκευές ηλεκτρονικών αναγνωστών. Η οργάνωση του βιβλίου και η βελτίωση της εμφάνιση του είναι ορισμένες από τις λειτουργίες του λογισμικού. Το βιβλίο, ανάλογα με την ποιότητα του περιεχομένου, μπορεί να διατεθεί για δωρεάν λήψη σε κάποιο ελληνικό ψηφιακό βιβλιοπωλείο.

► Γλώσσα χρήσης του προγράμματος.

Το περιβάλλον χρήσης του λογισμικού είναι πολυγλωσσικό. Το εργαστήριο ανέλαβε την ελληνική υποστήριξη του λογισμικού και ήδη ετοίμασε ένα ελληνικό περιβάλλον χρήσης για την έκδοση 0.71. Στις νέες εκδόσεις του λογισμικού έχουν προστεθεί αρκετές λειτουργίες στο περιβάλλον χρήσης του λογισμικού με αποτέλεσμα η μετάφραση του να βρίσκεται περίπου στο 50% του αρχικού αρχείου. Χρειάζεται και η βοήθεια των μελών του εργαστηρίου για τη διόρθωση και την ολοκλήρωση του εξελληνισμένου περιβάλλοντος χρήσης (πληροφορίες στην τελευταία σελίδα του άρθρου).

Οδηγίες εγκατάστασης ελληνικής γλώσσας στο περιβάλλον χρήσης

1) Αποσυμπίεση του αρχείου zip στο φάκελο translations του Sigil π.χ. στη διαδρομή C:\Program Files\Sigil\translations

2) Εκτέλεση του λογισμικού και επιλογή της ελληνικής γλώσσας από το μενού Edit, Preferences. Από την καρτέλα Language επιλογή User Interface Language Greek.

► Δικαιώματα χρήσης προγράμματος.

Το λογισμικό ανήκει στην κατηγορία ανοιχτού κώδικα πράγμα που σημαίνει ότι εκτός από τη δωρεάν χρήση του παρέχεται σ` όλους, κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις, και ο κώδικας (Source code package for 0.7.1) με σκοπό τη βελτίωσή του.

► Απαιτήσεις προγράμματος.

Η εγκατάσταση και η χρήση του λογισμικού μπορεί να γίνει στο λειτουργικό σύστημα MS Windows, Linux και στο αντίστοιχο για τους υπολογιστές τύπου Mac. Ανάλογα με την έκδοση των MS Windows, το λογισμικό προσφέρεται σε 32bit (Windows build 0.7.1) ή 64bit (Windows (x64) build 0.7.1).

► Λήψη προγράμματος.

Η επίσημη ιστοσελίδα λήψης του λογισμικού υπάρχει στην παρακάτω διεύθυνση.

► Προετοιμασία για τη συγγραφή ενός βιβλίου.

Πριν ξεκινήσει ο χρήστης τη συγγραφή ενός βιβλίου χρειάζεται να κάνει μια προετοιμασία. Ένα σχεδιάγραμμα, όπου καταγράφονται οι ιδέες και οι πιθανοί τίτλοι των κεφαλαίων, βοηθάει στην οργάνωση του περιεχομένου. Συγκέντρωση φωτογραφιών σε φάκελο που τραβήχτηκαν αποκλειστικά για την υποστήριξη του περιεχομένου ή εικονίδια τύπου clipart με απαλλαγμένα πνευματικά και εμπορικά δικαιώματα που πιθανόν να χρησιμοποιηθούν στο εξώφυλλο του βιβλίου. Γενικά όλο το υλικό προετοιμασίας πρέπει να ανήκει στο χρήστη ή να του δόθηκε η άδεια να το χρησιμοποιήσει και να μην είναι ποτέ αποτέλεσμα μιας αυθαίρετης αναζήτησης σε κάποια μηχανή αναζήτησης τύπου google.

► Περιεχόμενο ενός ePUB αρχείου.

Το αρχείο τύπου ePUB περιλαμβάνει «μέσα του» (συμπιέζει) μια σειρά άλλων αρχείων χωρισμένων σε τρεις βασικές κατηγορίες (καταλόγους). Η πρώτη κατηγορία περιέχει τα αρχεία XHTML που είναι παρόμοια με τα HTML αρχεία, γνωστά για τη χρήση τους στο διαδίκτυο. Κάθε ένα τέτοιο αρχείο μπορεί να περιέχει το περιεχόμενο του ενός κεφαλαίου ή ενότητας του βιβλίου. Η δεύτερη κατηγορία έχει τα αρχεία CSS που καθορίζουν τον τρόπο εμφάνισης του περιεχομένου των XHTML αρχείων. Τέλος η τρίτη κατηγορία διαθέτει τις γραμματοσειρές που χρειάζονται (ενσωμάτωση στο βιβλίο) για να εμφανιστούν σωστά οι χαρακτήρες των λέξεων του κειμένου σε διάφορους ηλεκτρονικούς αναγνώστες και προγράμματα. Υπάρχουν επίσης αρχεία για την αποθήκευση των δεδομένων στο πίνακα περιεχομένων, για την συγκέντρωση στοιχείων μετα-δεδομένων, για το κλείδωμα του περιεχομένου με τεχνολογία digital rights management (DRM) κ.α.

► Δημιουργία ενός ePUB αρχείου με το λογισμικό.

Με την έναρξη της εφαρμογής δημιουργείται ένα νέο βιβλίο με ένα κενό αρχείο τύπου XHTML.

♦ Εισαγωγή κειμένου

Αν το κείμενο όλου του βιβλίου υπάρχει ήδη σε κάποιο αρχείο ενός επεξεργαστή κειμένου (π.χ. MS Word) τότε πρέπει να ακολουθηθούν τα παρακάτω βήματα.

Άνοιγμα του αρχείου με τον επεξεργαστή κειμένου (MS Word)

Αποθήκευση του περιεχομένου σε αρχείου κειμένου (χωρίς μορφοποίηση) τύπου txt.

Άνοιγμα του αρχείου περιεχομένου τύπου txt με την εφαρμογή Sigil. Το περιεχόμενο του αρχείου ενσωματώνεται, με το άνοιγμα, στο πρώτο αρχείο XHTML του βιβλίου.

Αν το λογισμικό δεν αναγνωρίσει τους ελληνικούς χαρακτήρες τότε μπορεί να γίνει απλά μια αντιγραφή του κειμένου από τον επεξεργαστή και μετά επικόλληση στη πρώτη σελίδα του βιβλίου.

♦ Χωρισμός κειμένου σε κεφάλαια ή ενότητες

Αν το περιεχόμενο χρειάζεται να χωριστεί σε ενότητες ή κεφάλαια τότε γίνεται η χρησιμοποίηση της επιλογής δείκτης διαχωρισμού. Στα σημεία του κειμένου όπου αλλάζει η ενότητα, ο χρήστης επιλέγει την εισαγωγή του δείκτη (Εισαγωγή και Δείκτης διαχωρισμού) με αποτέλεσμα να εμφανίζεται μια οριζόντια γραμμή στην περιοχή εκείνη.

Όταν οριστούν οι απαιτούμενοι δείκτες διαχωρισμού σ` όλο το κείμενο του βιβλίου τότε πρέπει να γίνει ο χωρισμός του περιεχομένου στα σημεία των δεικτών (Επεξεργασία και Διαχωρισμός στους δείκτες). Μ` αυτήν την ενέργεια δημιουργείται ξεχωριστό XHTML αρχείο για κάθε νέο π.χ. κεφάλαιο.

Για την άμεση δημιουργία κεφαλαίου με ταυτόχρονη δημιουργία αρχείου XHTML υπάρχει και η επιλογή Χωρισμός στο σημείο από το μενού Επεξεργασία.

Αν για κάποιο λόγο απαιτείται η συγχώνευση περιεχομένου ανάμεσα σε δύο αρχεία XHTML τότε, από την περιοχή του βιβλίου, ο χρήστης κάνει δεξί κλικ στο επιθυμητό αρχείο και επιλέγει την αντίστοιχη λειτουργία. Έτσι το περιεχόμενο του συγχωνεύεται με εκείνο του προηγούμενου αρχείου.

Το κάθε αρχείο XHTML ανοίγει σε ξεχωριστεί καρτέλα. Η διαχείριση των καρτελών μπορεί να γίνει από το μενού Παράθυρο.

♦ Μετονομασία αρχείων XHTML

Από την περιοχή του βιβλίου ο χρήστης μπορεί να κάνει τη μετονομασία των αρχείων. Δεξί κλικ στο κάθε αρχείο και επιλογή της λειτουργίας μετονομασίας.

♦ Εισαγωγή εικόνων στο βιβλίο και στο κείμενο

Για την προσθήκη μιας εικόνας στο κείμενο απαιτείται αρχικά η εισαγωγή της στο ηλεκτρονικό βιβλίο. Η διαδικασία αυτή πραγματοποιείται από την επιλογή Προσθήκη εξαγώγιμων αρχείων… από το μενού που εμφανίζεται (με δεξί κλικ) στην περιοχή του βιβλίου. Το λογισμικό αναγνωρίζει το είδος του αρχείου και το τοποθετεί στο φάκελο των εικόνων (διαφορετικά το αρχείο θα προστεθεί στο φάκελο με τα διάφορα αρχεία). Στη συνέχεια ο χρήστης εισάγει την εικόνα στο κείμενο του κεφαλαίου, σε σημείο που επιθυμεί, επιλέγοντας το αντίστοιχο εικονίδιο της εργαλειοθήκης ή από το μενού Εισαγωγή και Αρχείο.

Οι πιο σημαντικές εικόνες του βιβλίου είναι εκείνες που χρησιμοποιούνται στο εξώφυλλο.

Αν ο χρήστης επιλέξει μια ενιαία εικόνα ως εξώφυλλο τότε πρέπει να μεριμνήσει έτσι ώστε το μέγεθος (size) να είναι 590 pixels wide x 750 pixels high, η ανάλυση (resolution) 72 pixels per inch (ppi) ή μεγαλύτερη, το χρώμα με RGB color space και ο τύπος αποθήκευσης JPEG. Η δημιουργία μιας ενιαίας εικόνας ως εξώφυλλο μπορεί να γίνει μ` ένα πρόγραμμα επεξεργασίας εικόνων όπως είναι το Gimp. Χρειάζεται προσοχή στην επιλογή των χρωμάτων έτσι ώστε να υπάρχει αντίθεση και το αποτέλεσμα να αποδίδεται σωστά και στους αναγνώστες με ασπρόμαυρη επιφάνεια. Η εικόνα, εκτός από την εισαγωγή της στην αρχική σελίδα, χρειάζεται να οριστεί ως εξώφυλλο κι από την επιλογή Προσθήκη στοιχείου από το μενού που προκύπτει με δεξί κλικ πάνω στο όνομα του αρχείου της εικόνας.

Αν γίνει χρήση γραφικών (clipart) ή λογότυπων (logo) τότε ο τύπος αποθήκευσης  των αρχείων χρειάζεται να είναι GIF ή PNG. Σε καμία περίπτωση ο χρήστης δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει υλικό χωρίς άδεια του δημιουργού του.

♦ Διαχειριστής των μετα-δεδομένων

Τα μετα-δεδομένα είναι η ταυτότητα του βιβλίου. Περιλαμβάνουν διάφορα στοιχεία με τα βασικά να είναι ο τίτλος του βιβλίου, το όνομα του συγγραφέα και η γλώσσα γραφής. Μπορούν να προστεθούν κι άλλα στοιχεία όπως ο εκδότης του βιβλίου, ημερομηνία έκδοσης κ.α. Η εμφάνιση του επεξεργαστή μετα-δεδομένων γίνεται από την αντίστοιχη επιλογή του μενού Εργαλεία.

♦ Δημιουργία Πίνακα περιεχομένων (TOC)

Ένα μεγάλο, σ` έκταση, βιβλίο χωρίζεται σε ενότητες και κεφάλαια. Η κάθε ενότητα μπορεί να αποτελείται από αρκετά κεφάλαια. Ο τίτλος κάθε ενότητας πρέπει να διακρίνεται από το βασικό κείμενο και από τον τίτλο του κάθε κεφαλαίου. Γι` αυτό το σκοπό χρησιμοποιούνται οι επικεφαλίδες. Ο χρήστης ορίζει ονοματικές φράσεις ως τίτλους για τις ενότητες χρησιμοποιώντας ένα ειδικό τύπο μορφοποίησης π.χ. την επικεφαλίδα 1 (Heading 1). Αντίθετα για τους τίτλους των κεφαλαίων μιας ενότητας χρησιμοποιεί έναν άλλο (υπό) τύπο μορφοποίησης π.χ. την επικεφαλίδα 2 (Heading 2).

Η δημιουργία του πίνακα περιεχομένων του βιβλίου γίνεται με βάση τις επικεφαλίδες που χρησιμοποιήθηκαν σ` αυτό. Έτσι όταν οριστούν οι επικεφαλίδες στο κείμενο τότε ο χρήστης έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει και τον πίνακα περιεχομένων του βιβλίου του. Από την επιλογή Παραγωγή πίνακα περιεχομένων του μενού Εργαλεία, Πίνακας περιεχομένων υλοποιείται αυτή η λειτουργία του λογισμικού..

♦ Εμφάνιση (στυλ) του περιεχομένου

Το λογισμικό διαθέτει μια σειρά εργαλείων που σχετίζονται με την εμφάνιση του περιεχομένου (μορφοποίηση). Υπάρχουν δηλαδή επιλογές για διάφορα είδη γραφής, τη στοίχιση, τις εσοχές, την αρίθμηση κ.α. Αυτά τα (βασικά) εργαλεία μορφοποίησης είναι αρκετά για την συγγραφή ενός βιβλίου. Κάθε φορά που χρησιμοποιείται μια τέτοια επιλογή (μορφοποίησης), παράγεται ένας κώδικας τύπου CSS στο πάνω μέρος της τρέχουσας σελίδας (αρχείου) XHTML. Η εμφάνιση του κώδικα γίνεται από την επιλογή Προβολή κώδικα του μενού Προβολή ή από το αντίστοιχο εικονίδιο της εργαλειοθήκης..

Η εναλλαγή εμφάνισης του κώδικα και του περιεχομένου γίνεται και με διπλό κλικ του αριστερού πλήκτρου του ποντικιού στην ονομασία της καρτέλας.

Ο τρόπος εμφάνισης του περιεχομένου μπορεί να καθορίζεται κι από ένα ξεχωριστό αρχείο τύπου CSS. Το αρχείο δημιουργείται και αποθηκεύεται στο φάκελο Στυλ του βιβλίου. Μ` αυτό τον τρόπο διευρύνονται οι επιλογές του χρήστη ως προς την εμφάνιση του περιεχομένου αλλά προϋποθέτει καλές γνώσεις σύνταξης κώδικα τύπου CSS.

♦ Δημιουργία ευρετηρίου

Ο χρήστης έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει ένα ευρετήριο λέξεων κλειδιών  που οδηγούν στο περιεχόμενο του βιβλίου. Το ευρετήριο παράγεται αυτόματα σε ξεχωριστή σελίδα του βιβλίου που έχει τύπο αρχείου xhtml  και προεπιλεγμένη ονομασία Index.

Η εισαγωγή των λέξεων γίνεται με την επιλογή τους μέσα στο κείμενο (μαρκάρισμα) και από τα Εργαλεία, Ευρετήριο, Προσθήκη στο ευρετήριο. Η επιλογή των λέξεων αυτού του τρόπου δεν επιτρέπει την αποθήκευση των όρων στον επεξεργαστή ευρετηρίου για τη χρήση τους στην παραγωγή  ευρετηρίων σ` άλλα βιβλία του χρήστη. Στο παράθυρο που εμφανίζεται μπορεί ο χρήστης  να σημειώσει μια λέξη ευρετηρίου διαφορετική από εκείνη που υπάρχει στο κείμενο του βιβλίου.

Ο Επεξεργαστής ευρετηρίου προσφέρει περισσότερες δυνατότητες στην παραγωγή του ευρετηρίου και το αποτέλεσμα αποθηκεύεται για τη χρήση του και σ` άλλα βιβλία. Στο σχετικό παράθυρο γίνεται η προσθήκη των λέξεων του κειμένου (text to include)  καθώς και οι όροι του ευρετηρίου (index entries). Η χρήση του συμβόλου «/» δημιουργεί έναν υπό-όρο στο ευρετήριο ενώ η χρήση [] στις λέξεις του κειμένου μπορεί να περιλάβει όλες ανεξάρτητα από το αν είναι κεφαλαίο ή όχι το πρώτο γράμμα, με τόνο ή χωρίς. Τέλος το «;» επιτρέπει την αντιστοίχιση πολλών λέξεων του κειμένου σ` έναν όρο του ευρετηρίου.  Οι επιλογές των λέξεων διευρύνονται με τη χρήση του μενού που εμφανίζεται με το πάτημα του δεξιού πλήκτρου στο ποντίκι.

Μετά την επιλογή των λέξεων στο κείμενο και την αντιστοίχισή τους με όρους μπορεί να γίνει άμεσα η δημιουργία του Ευρετηρίου από την επιλογή Εργαλεία, Ευρετήριο, Δημιουργία Ευρετηρίου.

♦ Εργαλεία ελέγχου και επικύρωση

Υπάρχουν δύο εργαλεία που ελέγχουν για σφάλματα το περιεχόμενο και τον κώδικά (εμφάνιση) του κάθε βιβλίου. Το πρώτο είναι η επικύρωση με τη μέθοδο flight Clrew που ελέγχει για λάθη στο κώδικα και παραλήψεις στο περιεχόμενο του βιβλίου. Το δεύτερο εργαλείο ελέγχει για σφάλματα την εμφάνιση (μορφοποίηση) των εγγράφων σύμφωνα με το πρότυπο W3C.  Και τα δύο εργαλεία εκτελούνται από το χρήστη όταν τελειώσει τη διαδικασία δημιουργίας και αποθήκευσης του βιβλίου.

♦ Ενσωμάτωση γραμματοσειράς στο βιβλίο.

Η ολοκλήρωση του ηλεκτρονικού βιβλίου γίνεται με την αποθήκευση του περιεχομένου του σε αρχείο τύπου ePUB. Στη συνέχεια ο χρήστης μπορεί να χρησιμοποιήσει το αρχείο σε όποιο μέσο προβολής επιθυμεί για να διαβάσει το βιβλίο του. Όμως υπάρχει ένα πρόβλημα εμφάνισης του περιεχομένου στο λογισμικό της Adobe για τους υπολογιστές, που σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στη συγκεκριμένη εταιρία. Το λογισμικό Adobe Digital Editions (βασίζεται στο Flash) χρησιμοποιείται για την οργάνωση και την ανάγνωση των εμπορικών (και κλειδωμένων) ηλεκτρονικών βιβλίων άρα θεωρείται σημαντικό και για την προβολή των ελεύθερων ηλεκτρονικών εντύπων. Τα βιβλία που δημιουργούνται από το λογισμικό του άρθρου (και κάθε άλλου παρόμοιου λογισμικού) παρουσιάζονται στο  Adobe Digital Editions όπως στην παρακάτω εικόνα.

Δηλαδή στη θέση των χαρακτήρων με τόνο υπάρχει ένα αγγλικό ερωτηματικό. Δυστυχώς το λογισμικό της Adobe αναγνωρίζει μια μικρή ομάδα χαρακτήρων από κάθε γραμματοσειρά με αποτέλεσμα να «χάνονται» πολλά ιδιόμορφα γράμματα ή σύμβολα. Το πρόβλημα αυτό υπάρχει συνήθως και σε αρχεία βιβλίων που είναι αποτέλεσμα μετατροπών από τον έναν τύπο στον άλλο.

Σ` αυτή τη περίπτωση επιβάλλεται η ενσωμάτωση της χρησιμοποιούμενης γραμματοσειράς στο αρχείο του βιβλίου. Ο χρήστης ενσωματώνει τη γραμματοσειρά μέσω της επιλογής Προσθήκη εξαγώγιμων αρχείων από την περιοχή του βιβλίου. Τα αρχεία των γραμματοσειρών είναι τύπου OTF ή TTF, και υπάρχουν είτε στο διαδίκτυο είτε στο σύστημα αρχείων του λειτουργικού συστήματος του υπολογιστή.

Για παράδειγμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί η γραμματοσειρά της οικογένειας dejavu

Μεγάλη ποικιλία γραμματοσειρών υπάρχει και στο αντίστοιχο τμήμα της google.

Η σύνδεση της ενσωματωμένης γραμματοσειράς με την εμφάνιση του περιεχομένου του βιβλίου γίνεται χρησιμοποιώντας ένα ξεχωριστό αρχείο στυλ τύπου CSS. Ο χρήστης προσθέτει ένα κενό αρχείο στυλ από το μενού (δεξί κλικ στο αντίστοιχο φάκελο) στη περιοχή του βιβλίου. Το μετονομάζει σε fonts.css. Στο νέο αρχείο ο ίδιος τοποθετεί τον κώδικα:

@font-face {
font-family: 'DejaVu Sans';
src: url(../Fonts/DejaVuSans.ttf);
}
body {
font-family: 'DejaVu Sans', serif;
}

Στο παράδειγμα έγινε χρήση της γραμματοσειράς DejaVu Sans με το αντίστοιχο αρχείο της να βρίσκεται στο φάκελο fonts (γραμματοσειρές) του βιβλίου.

Στο τέλος ο χρήστης πρέπει να συνδέσει το αρχείο εμφάνισης (fonts.css) με τα αρχεία ενότητας ή κεφαλαίου τύπου XHTML. Σε κάθε ένα από αυτά (με προβολή κώδικα) τοποθετείται ο παρακάτω κώδικας…

…στην περιοχή head κάτω από το <title></title>

Με την αποθήκευση του αρχείου, το πρόβλημα εμφάνισης του περιεχομένου στο λογισμικό της εταιρίας Adobe (όπως και σε ορισμένους ηλεκτρονικούς αναγνώστες της SONY) λύθηκε οριστικά.

Ο κώδικας ενσωμάτωσης της γραμματοσειράς μπορεί να αποθηκευτεί στο χώρο εισαγωγής γρήγορων τμημάτων. Μ΄ αυτό τον τρόπο ο κώδικας εισάγεται εύκολα σε κάθε αρχείο XHTML του βιβλίου. Η προσθήκη της εγγραφής γίνεται από το μενού Εργαλεία και την επιλογή Επεξεργαστής γρήγορων τμημάτων. Από το παράθυρο του εργαλείου πραγματοποιείται προσθήκη εγγραφής και ο χρήστης γράφει το όνομα του τμήματος π.χ. Ενσωμάτωση γραμματοσειράς και το κείμενο – κώδικα

Έτσι σε κάθε σελίδα ο χρήστης επιλέγει την συγκεκριμένη εγγραφή από το παράθυρο Γρήγορων τμημάτων για να εισάγει τον κώδικα στο συγκεκριμένο σημείο.

► Δικαιώματα του βιβλίου

Στο ηλεκτρονικό βιβλίο, όπως και σε άλλα έργα, πρέπει να υπάρχει ένα μέρος (σελίδα) όπου να διευκρινίζονται τα δικαιώματα χρήσης, επεξεργασίας και δημοσίευσης. Όταν υπάρχει εμπορική αξία, πέρα της πνευματικής, τότε χρειάζεται νομική κάλυψη που απαιτεί τη συμβουλή ενός δικηγόρου. Όταν όμως το έργο είναι απαλλαγμένο από εμπορικά δικαιώματα τότε μπορεί να χρησιμοποιηθεί η άδεια Creative Commons. Η άδεια αυτή προσφέρει δυνατότητα ορισμού συγκεκριμένων δικαιωμάτων χρήσης, επεξεργασίας και δημοσίευσης πέρα της εμπορικής π.χ. δημοσίευση με αναφορά της πηγής, χρήση χωρίς εμπορικής εκμετάλλευσης από τρίτους, χρήση χωρίς τροποποίηση του έργου.

Με τον ορισμό της άδειας, το βιβλίο είναι έτοιμο και για δημοσίευση στο διαδίκτυο. Υπάρχουν αρκετά γνωστά ηλεκτρονικά βιβλιοπωλεία που (πιθανόν) να δέχονται τα «ελεύθερα» βιβλία ελλήνων συγγραφέων (αυτοεκδόσεις) για να τα διαθέσουν με τη σειρά τους στο αναγνωστικό κοινό τους. Ιδιαίτερη προτίμηση των βιβλιοπωλείων υπάρχει στα ηλεκτρονικά βιβλία τύπου ePUB με άριστα τεχνικά χαρακτηριστικά (έτσι όπως δημιουργούνται δηλαδή από το λογισμικό που παρουσιάστηκε στο συγκεκριμένο άρθρο).

► Χορήγηση ISBN

Ορισμένα ηλεκτρονικά βιβλιοπωλεία απαιτούν από τον συγγραφέα την χορήγηση ενός ειδικού αριθμού στο βιβλίο προκειμένου να το διαθέσουν στο κοινό τους. Πρόκειται για τον αριθμό International Standard Book Number (Πρότυπος Διεθνής Αριθμός Βιβλίου) που είναι μοναδικός για κάθε τίτλο εντύπου. Η χορήγηση του συγκεκριμένου αριθμού γίνεται στη χώρα μας μέσω της αντίστοιχης υπηρεσίας της Εθνικής Βιβλιοθήκης. Αρχικά ο ενδιαφερόμενος πρέπει να κάνει εγγραφή στο Ελληνικό Κέντρο Διαχείρισης ISBN-ISSN-ISMN και στη συνέχεια να αιτηθεί τη χορήγηση ενός αριθμού ISBN για τον τίτλο του βιβλίου του (η πρώτη αίτηση πρέπει να γίνει εντός 2 ημερών από τη στιγμή της εγγραφής). Πιθανόν η διαδικασία αυτή απαιτεί κάποιο κόστος. Για οποιαδήποτε απορία μπορεί ο ενδιαφερόμενος να επικοινωνήσει με το προσωπικό του κέντρου.

Δημοσίευση βιβλίων ePUB ως προσφορά στα υπόλοιπα μέλη του εργαστηρίου μας μπορεί να γίνει μέσω του συγκεκριμένου θέμα των συζητήσεων.

► Προτάσεις λογισμικών για προβολή βιβλίων

Υπάρχουν αρκετά λογισμικά που χρησιμοποιούνται στην ανάγνωση των βιβλίων.

Για το λειτουργικό σύστημα MS Windows (PC) μπορεί κάποιος να εγκαταστήσει το Adobe Digital Editions και να συνδυάσει έτσι την προβολή των «ελεύθερων» και των «κλειδωμένων» αρχείων μ` ένα πρόγραμμα.

Το FBReader είναι ένα αξιόλογο εργαλείο προβολής που μπορεί να χρησιμοποιηθεί στα MS Windows αλλά και για λειτουργικά συστήματα τύπου Linux.

Στο λειτουργικό σύστημα της Google, android, μια καλή επιλογή για τον αναγνώστη είναι το λογισμικό Aldiko.

Στην παρακάτω φωτογραφία υπάρχει μια ταμπλέτα με λειτουργικό σύστημα android που εμφανίζει σελίδα του βιβλίου με το λογισμικό Aldiko.

Οι συσκευές των ηλεκτρονικών αναγνωστών συνήθως διαθέτουν ενσωματωμένο το λογισμικό ανάγνωσης των βιβλίων.

Το βιβλίο δημιουργήθηκε αποκλειστικά για τις ανάγκες της παρουσίασης και δεν είναι διαθέσιμο για κατέβασμα.

Βασίστηκε στο ιστολόγιο της κυρίας Τίνας Νάντσου.

(Με άδεια χρήσης του υλικού της για το σκοπό αυτό)

► Ηλεκτρονικός αναγνώστης

Ο Μιχάλης δημιούργησε ένα ιστολόγιο (blog) με πλούσιο ενημερωτικό υλικό σχετικά με τις συσκευές (eReaders) και τα ηλεκτρονικά βιβλία (eBooks) που υπάρχουν στην ελληνική αγορά.

► Εκτύπωση του βιβλίου

Υπάρχουν υπηρεσίες στο διαδίκτυο που προσφέρουν δυνατότητα εκτύπωσης του βιβλίου σε λίγα αντίτυπά και λογικό κόστος. Μια απ` αυτές είναι και το lulu.com. Ο συγγραφέας του βιβλίου στέλνει το περιεχόμενο σε epub αρχείο και στη συνέχεια επιλέγει εξώφυλλο, είδος και μέγεθος σελίδων, τρόπο δεσίματος και χρήση χρώματος. Στη συνέχεια δημοσιεύει την εργασία του και παραγγέλνει ορισμένα αντίτυπα.

---

© LabSchool.mysch.gr

{flike}{/flike}

Διαβάστε επίσης

• Πασχαλινές ευχές με το Gimp
• Ελληνική γραφή Braille σε Η/Υ
• Εκπαιδευτικά παζλ σε Η/Υ
• Εκτυπώσεις με όριο
• Σχολική βιβλιοθήκη

Σχόλια

• Δεν υπάρχουν σχόλια για αυτό το άρθρο.

Δεν σας επιτρέπεται η υποβολή σχολίων. Παρακαλούμε συνδεθείτε.